Công thức sở hữu giá trị công ty

Bài viết này dành cho các gã khờ (giống như tôi trước khi đọc được nó) lần đầu khởi nghiệp hoặc lập công ty. Dù bạn/các bạn là cá nhân, nhóm hay tổ chức thì tôi cũng sẽ gọi các bạn là một công ty để bài viết được dễ hiểu.
Với tư cách là chủ sở hữu, thì sau đây là một trong những vấn đề khó khăn cho bạn khi ra quyết định:
1. “Một nhà đầu tư nói rằng họ muốn trả tiền để mua lại 30% cổ phần (stock) công ty bạn. Bạn nên đồng ý không?”
2. “Bạn đã tìm thấy người phù hợp để làm nhân viên đầu tiên cho mình. Bạn nên trả lương và cổ phần bao nhiêu cho anh ta?”

—–
Cả hai câu hỏi trên có cùng một công thức trả lời: 100 / (100 – n)
—–
Ở CÂU HỎI SỐ 1: Khi một nhà đầu tư yêu cầu mua n% từ công ty bạn, lời đề nghị này tương đương với: Tôi mua n% công ty anh, anh còn (100 – n)%, tổng chúng ta vẫn là 100%. Thỏa thuận này sẽ là hợp lý nếu bạn tin nhà đầu tư và tiền của họ sẽ giúp cho phần (100 – n)% mới của bạn có cơ hội đạt được giá trị lớn hơn toàn bộ phần ban đầu.
Như vậy: (giá trị mới) * (100% – n) > (giá trị cũ) * 100 => (giá trị mới) / (giá trị cũ) > 100 / (100 – n)
Điều đó có nghĩa là nhà đầu tư nghĩ rằng với tiền và sự có mặt của họ và đổi lấy n%, công ty của bạn sẽ có triển vọng nhiều hơn 100 / (100 – n) lần so với hiện tại. Việc của bạn đó là có tin vào điều đó không?
Dự án của chúng tôi từng được một nhà đầu tư hỏi mua 6% với giá đủ cho dự án hoạt động trong một quý. Điều này tức là nhà đầu tư nghĩ anh ấy có thể giúp cho tương lai của chúng tôi xán lạn nhiều hơn 100 / (100 – 6) ~ 1.064 lần so với tình trạng hiện tại (tức là tươi sáng hơn 6.4%). Tôi đã đi hỏi bạn bè của mình về anh ta và biết rằng anh này là một người giỏi, có uy tín, mạng lưới rộng và có tinh thần giúp đỡ những nhóm khởi nghiệp. Chúng tôi đã đồng ý vì tin rằng hợp tác với anh ta thì giá trị tương lai của dự án sẽ tăng hơn con số 6.4% rất nhiều.
(Đây là câu chuyện có thật, trong thực tế thỏa thuận này đã không thể đi tới cùng vì lý do bất khả kháng. Rất may mắn là nhà đầu tư này và chúng tôi vẫn có được mối quan hệ tốt đẹp)
Công thức 100 / (100 – n) là đồng hành của bạn. Hãy đồng ý bán 6% cổ phần, nếu bạn tin công ty của bạn có cơ hội lớn mạnh thêm 6.4%. Nếu bằng cách nào đó bạn biết công ty có thể sẽ lớn hơn những 10-20% với thỏa thuận này, thì thời của bạn đã đến.
—-
Ở CÂU HỎI SỐ 2: Các bạn có 2 người sáng lập, giờ tìm được một người tài năng, bạn sẽ thuê anh ta để công ty của bạn mạnh mẽ hơn. Nhưng anh ta sẽ đáng giá bao nhiêu % dự án của bạn? Một lần nữa lại là công thức 100 / (100 – n), nhưng tính theo kiểu khác.
Nếu bạn thuê anh chàng này với mục đích làm công ty lớn hơn i lần so với hiện tại (tất nhiên i > 1 rồi). Thì khi đó giống như trên, ta có: i = 100 / (100 – n)
Ở đây n chính là số cổ phần bạn cần trả cho nhân viên tài năng này.
Từ đây suy ra: n = 100 – (100 / i)
Khi thành lập được vài tháng, dự án của chúng tôi cần một kỹ sư hệ thống và đã tìm được một người phù hợp. Sau đó chúng tôi nhận thấy rằng anh chàng này có thể làm dự án đạt được mục tiêu nhanh hơn 10% thời gian dự kiến. Vậy nếu coi thời gian là tiên quyết thì anh chàng này sẽ làm dự án giá trị hơn 1.1 lần (tức 110%).
Như vậy đối với công ty khi anh chàng này tham gia, anh ta sẽ đáng giá:
100 – (100 / 1.1) = 9.1%
Tuy nhiên, chúng tôi không nhất thiết mời gọi anh ta với số cổ phần đó, bởi có thể trả lương cho y. Sau đây là ví dụ (các con số chỉ là minh họa): Dự án chúng tôi kì vọng sẽ thành công sau hai năm. Lương trên thị trường của anh chàng này là 300 triệu một năm, hai năm là 600 triệu.
Cách số 1, dựa vào lương của anh ta. Chúng tôi trả hơn gấp rưỡi để anh ta yên tâm làm việc, tức là 1 tỷ cho hai năm. Anh chàng đáng giá 1 tỷ, tương đương 9.1% của dự án.
Ok, rất rõ ràng, chúng tôi quy 4.1% ra tiền lương, và 5% dạng cổ phần. Đây là đề nghị của chúng tôi tới anh chàng đó: Cổ phần = 5% Mức lương = (1 tỷ) * 4.1 / 9.1 = 450 triệu (trong 2 năm)
Cách số 2, nếu như chúng tôi chia sẻ niềm tin với anh chàng này rằng sau 2 năm, giá trị của công ty là 10 tỷ (500 ngàn USD). Thì giá của anh ta cho 2 năm là: 9.1% * 10 tỷ = 910 triệu. Ok, một lần nữa chúng tôi quy 4.1% ra tiền lương và 5% cổ phiếu. Tỉ lệ chia này tất nhiên có thể thay đổi để phù hợp với nhu cầu của anh kĩ sư hệ thống.
—–
Kết luận:
Công thức 100 / (100 – n) chỉ là công cụ để chúng ta ra quyết định dựa trên những yếu tố rõ ràng, minh bạch và có lý trí khi đưa ra các con số tới nhà đầu tư, bạn hợp tác cũng như nhân viên của mình. Điểm mấu chốt vẫn nằm ở trực giác và sự thấu hiểu giá trị của chính công ty mình mới làm chúng ta có nhiều quyết định đúng đắn.
Bạn bè và tôi đang khởi nghiệp một dự án công nghệ, con đường còn rất xa và khó khăn nhưng những bài viết như thế này thật sự cung cấp cho chúng tôi nhiều điều hữu ích để tránh mắc những sai lầm. Tôi chia sẻ nó với hi vọng nó có ích cho những bạn chưa biết tới.
Nguồn dịch và tham khảo:
http://paulgraham.com/equity.html Trong bài viết gốc là công thức 1 / (1 – n). Khi dịch tôi đổi công thức tính theo số % để dễ hiểu hơn.
Tôi nghĩ nếu các bạn thích bài viết này, cũng sẽ thích một số bài tương tự khác:
http://www.paulgraham.com/growth.html
http://www.paulgraham.com/wealth.html
http://www.paulgraham.com/love.html
Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s