Sức mạnh của điều nhỏ bé (2)

New York những năm 1960-1990 được coi là thủ đô tài chính của thế giới. Nhưng cũng suốt thời gian đó, thành phố chìm trong nạn tội phạm tồi tệ nhất trong lịch sử, mỗi năm có trên đưới 650.000 – hơn nửa triệu vụ phạm tội và giết người nghiêm trọng. Đường phố New York đìu hiu một cách đáng buồn khi màn đêm buông xuống, tất cả người già, trẻ em và những người dân hiền lành đều tìm mọi cách về và yên vị trong nhà trước khi trời tối. Khi trời tắt nắng cũng là lúc các cuộc điện đàm báo cáo từ cảnh sát tuần tra bắt đầu tra tấn tổng đài sở cảnh sát về vấn đề bạo lực xã hội.

Chính trị gia, các nhà kinh tế và xã hội học phân tích: nguyên nhân là do các chính sách xã hội chưa tốt, chưa giải quyết tình trạng mất chênh lệch giàu nghèo sâu sắc, nên vẫn còn thổi bùng các mâu thuẫn giai cấp dẫn tới khả năng dễ phạm tội. Giải quyết bối cảnh đen tối này trong vòng dưới 10 năm, cần xây dựng các chính sách kinh tế xã hội lớn và sâu rộng để dẹp bỏ các tác nhân gây phạm tội nói trên. Lời của các chuyên gia quả thực vàng ngọc, chúng ta nên ủng hộ họ bắt đầu nghiên cứu và thực hiện các chính sách lớn này ngay lập tức, kinh phí lớn là chuyện nhỏ nếu kết thúc được nỗi sợ của người dân khi ra đường hay gặp chuyện đánh giết càng sớm càng tốt. Nhưng, suốt quãng thời gian 30 năm đó, chẳng ai hay chính sách nào giải quyết nổi, thành phố giàu có nhất thế giới bó tay rồi, chỉ có chúa mới giúp nổi New York.

Và rồi hai con người bé nhỏ xuất hiện. Họ tên David Gunn và William Bratton, là hai thanh tra cảnh sát bình thường của thành phố New York. Họ không có quyền để ra các chính sách, càng không có kinh phí để thực hiện một cuộc cách mạng truy quét tội phạm và làm trong sạch thành phố, họ chỉ là đội trưởng của một đội cảnh sát tuần tra.

Họ áp dụng một lý thuyết tên “Thuyết cửa sổ vỡ” (sẽ nhắc đến sau). Trước sự ngăn cản và coi thường của luật sư và các nhà chức trách, họ không đi tìm bắt tội phạm hay tìm hiểu về chính sách xã hội. Gunn và Bratton thực hiện hai việc, đầu tiên là họ đảm bảo tất cả các tuyến xe khách và tàu điện không còn rác bẩn thỉu và không còn bị bôi bẩn bởi cách hình sơn vẽ grafity của đám thanh niên. Việc thứ hai, họ lập một xe xử phạt lưu động để tăng tốc việc xử phạt hiện tượng lậu vé xe điện.

Lũ trẻ buổi tối thường lang thang và vẽ các hình grafity bằng sơn màu để thể hiện sự sáng tạo và nổi loạn của chúng lên xe khách và tàu điện, chúng thường mất 3 đêm để hoàn thành một tác phẩm của mình: sơn phác họa, chờ khô rồi hôm sau sơn lót, chờ khô và buổi cuối sơn màu. Thanh tra Gunn đã cho xóa hết các hình vẽ của chúng vào đêm thứ 2, vì thế bọn trẻ mau chóng nản lòng và bỏ cuộc với việc vẽ bậy bạ lên tàu xe. Chẳng mấy chốc mà hầu hết xe và tàu điện trong thành phố mỗi buổi sáng đều xuất phát trong tình trạng sạch tinh tươm và bóng bẩy.

Còn phần của Bratton, ông lo việc phạt lậu vé xe. Quy trình thông thường thì người bị bắt phải được áp giải về đồn, viết trình bày, biên bản và nộp phạt. Đó là một quá trình loằng ngoằng và tốn thời gian, trong khi mức nộp phạt chỉ là 5 đô la cho lỗi lậu vé. Các cảnh sát chẳng đoái hoài gì tới việc này, đi tuần tra và ngăn chặn các vụ bạo lực nghiêm trọng được ưu tiên hơn với họ. Cảnh lậu vé lúc đó diễn ra càng ngang nhiên, người dân thậm chí còn thích thú hùa theo vì không cần trả tiền tàu xe.

Bratton đã cho lập các xe lưu động trong đó có đầy đủ các giấy tờ thủ tục cho việc xử phạt, rút ngắn quá một trình xử phạt thông thường xuống còn dưới 15 phút. Cách xử phạt dễ dàng này diễn ra hàng ngày, ngay trước mắt người dân, và không bao lâu sau tất cả mọi người đều thực hiện nghiêm túc việc mua vé xe, một cách có trật tự và văn minh.

Thành phố New York sau 5 năm kể từ năm 1990, với các tuyến xe điện sạch sẽ và chấm dứt tình trạng lậu vé, tỉ lệ tội phạm nghiêm trọng đã giảm xuống còn 65% – gần một nửa so với năm 1990. Một con số không tưởng nếu so với bối cảnh tội phạm đen tối diễn ra không hề giảm sút trong suốt 30 năm trước đó. Khi đó, trời ơi nào là bác sỹ luật sư, nghị sĩ thi nhau nhận công trạng về mình với các lý do về luật pháp, chính sách hay y tế. Nhưng họ chỉ càng làm mình thêm ngớ ngẩn bởi luật pháp, phúc lợi và y tế vẫn đã ở mức phát triển giậm chân như vậy trong suốt 30 năm đen tối kia rồi.

Tất cả là nhờ Gunn và Bratton. Vì sao phương pháp bé nhỏ của họ lại tạo nên sự khác biệt? Trước hết hãy xem qua về “thuyết cửa sổ vỡ”:

Nếu một dãy phố với các cửa sổ kính tình cờ bị vỡ một cánh cửa, thời gian trôi qua và không ai sang sửa nó. Thì khi đó tất cả những người đi qua đều có ấn tượng rằng cửa sổ các khu phố đó không được trông coi, cả trẻ con và người lớn nhờ đó đều dễ dàng hơn khi sáng tạo ra các trò ném tuyết hay bóng chày – những hành động dễ làm vỡ thêm cửa sổ. Và kết cục sau một thời gian ngắn, phần lớn cửa sổ của khu phố đó sẽ vỡ hết.

Ngược lại, nếu cánh cửa đầu tiên bị vỡ được sửa lại ngay lập tức, người dân sẽ nhận ra ngay rằng chúng luôn được chăm sóc và sẽ thận trọng hơn trong việc bày bố các hành động dễ làm hư cửa. Kết quả là lâu lâu và xui xẻo lắm mới có một cửa sổ bị vỡ, và nó sẽ lại được sang sửa ngay lập tức. Tổng số cửa sổ bị vỡ nhỏ hơn rất nhiều nếu ta giải quyết ngay chiếc cửa sổ đầu tiên, nó ngăn chặn hết cách hành động tiềm năng làm vỡ thêm cửa sổ sau đó.
Gunn và Bratton là các cảnh sát hơn ai hết hiểu về điều này, công việc của họ nhằm vào những con người lần đầu đang chơi vơi giữa việc phạm tội hay không phạm tội. Họ nhận thấy rằng một kẻ phạm tội trở nên liều lĩnh hơn khi ở các con hẻm kín đáo và hành động mạnh tay hơn nếu được cổ xúy bởi “đồng bọn”.

So với trước đây, “những kẻ lậu vé là cùng một ruộc” – suy nghĩ này cộng thêm sự tự tin cho một kẻ đang có ý định phạm tội khi hắn nhận thấy rất nhiều người lậu vé khác đang trên cùng chuyến xe với mình, mà cái xe đó cũng đang chằng chịt hình vẽ bẩn thỉu thì thật là một viễn cảnh đẹp cho một vụ trấn lột. Gunn và Bratton khi đó đã xóa sạch được cái viễn cảnh gây án dễ dàng này.

Một điểm nữa, trong quá trình xử lý lậu vé, Bratton cũng hay gặp các trường hợp mang theo những vũ khí như tô vít hay dao nhọn – những thứ có thể gây bạo lực nghiêm trọng. Mức phạt sau đó lập tức tăng cao hơn với người vi phạm, và theo thời gian, tất cả dần trở nên khôn ngoan rằng không nên mang theo vũ khí, bởi có thể bị kiểm tra bất cứ lúc nào.

Giờ đây, trong một chuyến xe sạch sẽ bóng bẩy làm bình tâm bất cứ ai đứng trên đó, mọi người đều đều đã trả tiền vé và đứng ngồi văn mình, không có ai trong tay có vũ khí uy hiếp người khác. Ba yếu tố này dập tắt hoàn toàn ý định phạm tội lần đầu tiên của bất cứ kẻ nào, không có lần đầu tiên tức là không có lần thứ 2 và thứ 3. Nạn phạm tội đã giảm đi như thế, chỉ bởi vì tre đã già nhưng măng lại không thèm mọc, lớp tội phạm đi trước không có đàn em kế cận. New York đã dần trở lại với dáng vẻ hào hoa nhộn nhịp, đường phố cả ngày và đêm đều tràn ngập đèn hoa cùng trẻ em vui chơi khắp ngõ ngách, một hình ảnh như trong chuyện cổ tích so với suốt 30 năm trước đó.

Đến đây có lẽ các bạn liên tưởng ngay tới các quy tắc trong công việc và lời phàn nàn của bố mẹ mỗi khi mình làm một điều gì bừa bãi. Đúng như vậy, nếu bạn có một thói quen nào đó bừa bãi và tùy tiện, nó sẽ thành một khung cảnh gián tiếp thúc đẩy bạn mắc phải một sai lầm rất lớn mà bạn không thể nhận ra nó đến từ sự bừa bãi của mình. Các công ty, các nhóm tổ có thể tạo điều kiện thoải mái hết mức cho nhân viên, thành viên của mình. Nhưng sẽ một bộ quy tắc bất di bất dịch về công việc chính để đảm bảo khung cảnh của sự thoải mái đó không thúc đẩy bất cứ sai lầm nào trong công việc. Nếu không, một thói quen bừa bãi nhỏ bé cũng đủ làm nền thành nền cho sai lầm lớn không thể ngăn cản.
“Thói quen đùa cợt trong những cuộc họp/thảo luận thế nào cũng kéo theo những người cổ vũ, và sẽ có lần làm tất cả bọn họ bỏ qua một vấn đề quan trọng, sai lầm sẽ bắt đầu từ nơi đó”. Đừng bao giờ tạo điều kiện cho sự bừa bãi.

(Ví dụ về tình trạng tội phạm ở New York tôi lấy từ cuốn sách “Điểm bùng phát” – The tipping point – của tác giả nổi tiếng Malcolm Gladwell)

Ở đây, một lần nữa chúng tay lại thấy việc áp dụng một suy nghĩ lớn để thực hiện các hành động nhỏ. Thuyết “cửa sổ vỡ” có thể ngăn chặn một đại dịch phạm tội nhờ thực hiện một vài bước giản đơn. Làm ra một bộ quy tắc rất đơn giản của công ty thôi cũng chặn đứng những sai lầm nghiêm trọng của mọi nhân viên. Bạn sẽ thấy nó là khác biệt với việc “làm chút việc nhỏ cho vui”. Khi hiểu hơn điều này, chúng ta sẽ không còn coi thường những quy tắc nhỏ nhặt trong công việc và cuộc sống nữa.

Trước khi tổng kết về quy tắc “suy nghĩ lớn cho hành động nhỏ”, tôi muốn kể thêm một câu chuyện số 3. Trước câu chuyện này câu chuyện số 1, trong trường hợp bạn muốn đọc thêm.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s