Tình trạng nguy hiểm nhất

Nói về quá trình học hỏi để hạnh phúc và thành công, tôi rất thích hai câu nói:

Để thành công trong cuộc sống, bạn cần hai thứ: sự ngu dốt và lòng tự tin. (To succeed in life, you need two things: ignorance and confidence.)
Mark Twain

Chúng ta đều sinh ra dốt nát, nhưng phải nỗ lực lắm mới giữ nguyên được là kẻ ngu xuẩn.
(We are all born ignorant, but one must work hard to remain stupid.)
Benjamin Franklin

Thật lạ, những bộ óc hàng đầu nhân loại lại đi đề cao sự… ngu dốt.

The Five Orders of Ignorance hay “Năm cấp độ dốt” là một bài báo của Phillip G. Armour,  ông đưa ra mô hình về phát triển nhận thức trong phát triển phần mềm. Nó mô tả quá trình nhận thức của một người dốt nhất cho tới giỏi nhất. Hãy xem sự ngu dốt mà Mark Twain và Benjamin Franklin ca tụng nằm ở  đâu.

Theo G. Armour, với mỗi một lĩnh vực, nhận thức của chúng ta sẽ rơi vào một trong năm cấp độ dốt sau:

Cấp độ 4: Meta Ignorant – Dốt.
Nếu bạn chưa bao giờ từng thấy, cảm nhận hay nghe gì về dốt cả, thì chắc chắn bạn dốt. Nhưng nếu đã đọc tới đây thì bạn thấy từ dốt nhiều lần rồi. Giờ hiểu rồi chưa, bạn không phải độ dốt 4, chúc mừng.

Cấp độ 3: Lack of Process – Dốt do Thiếu quá trình
Bạn đã biết thế nào là dốt rồi, và vì vậy bạn không còn dốt nữa. Chúc mừng một lần nữa, giờ bạn đã nhận ra tôi đã nói đùa, chẳng có năm độ dốt nào cả, chỉ có dốt hoặc không thôi.

Thân ái, Tungmeo.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

.

Vì sao bạn vẫn đọc tiếp?
Có vẻ bạn đã thoát khỏi Cấp độ 3 đối với lĩnh vực về dốt nát rồi thì phải. Kẻ thuộc cấp độ 3 tin rằng mọi chuyện chỉ có vậy, còn bạn thì không.
Có thể trước khi đọc tới dòng này, bạn không nghĩ câu chuyện lại nhạt nhẽo đến thế nên thử đọc tiếp, nhưng cũng không chắc là sẽ có gì tiếp theo phải không?
Nếu đúng vậy thì bạn đang ở Cấp độ 2 trong nhận thức về các cấp độ dốt tôi đang nói.

Cấp độ 2: Lack of Awareness – Dốt do Thiếu đoán định.

Ở cấp độ này, bạn ý thức được là bản thân có dốt, nhưng bạn không biết là mình còn dốt những gì nữa.

Cấp độ 2 và Cấp độ 3 giống nhau ở chỗ đều không biết là mình còn dốt điều gì, điểm khác nhau là dốt độ 3 không hề có ý niệm nào về việc mình dốt cả, mọi thứ đều ngon lành, hiểu hết. Dốt Cấp độ 2 là một bước nhảy vọt trong nhận thức – khi bạn ít nhất đã ý thức được thực tế rằng mình có dốt.

Dốt độ 4 và dốt độ 3 sẽ không quan tâm tới các ví dụ. Vì vậy tôi dồn hết ví dụ của chúng vào mục này.

Dốt độ 4 giống như một trẻ em chưa lên ba, chưa có nhận thức về thế giới, chưa có khả năng phân biệt đúng sai, phải trái hay dốt giỏi.

Dốt độ 3 giống như đứa trẻ ở độ tuổi khủng hoảng lên ba, bắt đầu biết ghi nhớ và học hỏi. Chúng tự xây dựng được một thế giới chỉ dựa trên nhận thức và trải nghiệm riêng của bản thân và không hề mảy may về việc còn một thế giới thực khác. Chúng không thể bị thuyết phục rằng đừng chạy quá nhanh cho đến khi… kịch, và, xòe một cái. Đứa bé cần những quá trình tương tự như thế, và dần học được rằng còn nhiều điều nó chưa biết tới.

Dốt độ 2, là khi đứa bé đã hiểu rằng thế giới rộng lớn hơn nó nghĩ rất nhiều, và giờ thì bé cần đi học rồi. Bé chưa từng nghe hay trải nghiệm việc đi học, chỉ biết ngày mai sẽ tới một nơi nào đó để làm những việc mới. Những em bé chỉ biết rằng chúng không biết về những điều sắp xảy ra, chúng hỏi bạn cả đêm.

Cấp độ 1: Lack of Knowledge – Dốt vì Thiếu kiến thức.
Ở cấp độ này, bạn nhận thức được sự tồn tại của vấn đề. Tuy nhiên không biết gì về nó. Nói cách khác, bạn biết mình dốt, nhưng biết cụ thể mình dốt điều gì.
Nếu nhận thức ở Cấp độ 1 trong phần lớn các lĩnh vực cuộc sống, bạn thường sẽ rất tự tin, điềm tĩnh và không sợ hãi. Vấn đề của bạn chỉ là thời gian, đâu sẽ có đó.

Ví dụ: Trở lại với ví dụ em bé, đã đi nhà trẻ được ít hôm, được làm quen và đi dạo quanh toàn bộ nhà trẻ. Có thể bé đã thành thạo đường đi lối về ở khu cầu trượt, nhưng chỗ vườn cây thì chưa, nhưng bé thấy rồi, và thứ 6 sẽ là ngày đầu tiên được chơi trong đó. Em bé đang ở Cấp độ 1 trong nhận thức về khu vui chơi của trường.

Cấp độ 0: Lack of Ignorant – Không dốt.
Ở cấp độ này, bạn còn có khả năng chứng minh cho số đông được rằng bạn hiểu và biết về vấn đề.
Em bé bây giờ lên được một lớp, thông thuộc mọi ngóc ngách trong trường và có thể dẫn các bé mới nhập học đi tham quan.

 

Bây giờ, hãy quay trở lại hai câu danh ngôn đề cao sự ngu dốt của Mark Twain và Benjamin Franklin. Tôi cho rằng họ đang nói tới cái ngu dốt mà chúng ta nhìn thấy ở chính mình, chúng ta bắt đầu hành trình trưởng thành và hạnh phúc khi nhận ra rằng mình còn ngu ngốc và dại khờ. Stay hungry, stay foolish…

Điểm thắt cổ chai của cả quá trình nằm tại Cấp độ 2: Lack of Awareness. Đó là kết quả của một quá trình dài (từ Cấp độ 3: Lack of Process) để nhận ra chúng ta thậm chí còn không biết về những gì đang ở phía trước. Quá trình từ khi bạn nhận ra mình ngu ngốc tới khi ta hiểu rõ ngọn ngành rất nhanh, vì chúng ta luôn tự thôi thúc mình.
Đứa bé, nó mất 3 năm trước khi đi học để hiểu rằng còn nhiều điều chưa khám phá hết. Nhưng chỉ một năm sau đó nó đã có thể dẫn bạn mới nhập học đi dạo quanh trường học.

Khi thực hiện một việc gì, nhận thức ít nhất ở Cấp độ 2 – tức là hiểu được là mình đang dốt nát, thôi thúc chúng ta có thái độ tìm tòi để xoay sở, kết quả là giảm được rủi ro thất bại nhờ vận dụng những gì học hỏi được. Cấp độ 1 với 0 thì không cần nói, còn gì tuyệt hơn.

Nhận thức Cấp độ 3 (Dốt do thiếu quá trình) khiến chúng ta thấy mọi sự ngon lành, chỉ việc băng băng và khăng khăng tiến lên phía trước – hoàn toàn phụ thuộc vào may rủi – cái nhận được thường là những bài học, góp phần vào quá trình buộc chúng ta phải trải qua để lên Cấp độ 2.

Tình trạng nguy hiểm nhất, tôi đã bôi đỏ, rõ ràng là Cấp độ 3 – dốt do thiếu quá trình: là khi chúng ta tin rằng mình đã biết tất cả (Cấp độ 0). Tôi chắc chắn bạn đã có cho mình những ví dụ về quan chức, bộ trưởng, diễn viên, ca sĩ, thậm chí cả giáo sư, tiến sĩ, kĩ sư – những người rất giỏi chuyên môn đã từng vạ miệng vì dốt nát về lĩnh vực họ không chuyên thế nào?

Nhận thức Cấp độ 0 – tức là rất chuyên nghiệp trong lĩnh vực sở trường mang lại cho chúng ta cơ hội được thể hiện mình trong sân chơi ở các lĩnh vực khác. Bất hạnh sẽ xảy ra tại chính nơi chúng ta ngu dốt Cấp độ 3 trên lĩnh vực sở đoản này.
“Thật nhục nhã, mình là một tay chuyên nghiệp cơ mà”.

Rơi vào tình trạng này, nguy hiểm ở chỗ chúng ta không có cách nào để biết được rằng mình đang sai cho tới khi sự việc kết thúc. Tôi không chắc về cách chúng ta có thể tránh được điều này, nhưng tôi có một vài kinh nghiệm. Theo tôi được biết, người có nhận thức ở Cấp độ 0 thường giỏi và có xu hướng rất khiêm nhường, khoan dung và thích giúp đỡ người khác khi đối thoại với bất cứ ai.

Người ở Cấp độ 3 thì dốt, nhưng lại tin rằng mình ở mức 0. Mà dốt thì không đủ khả năng chứng minh Cấp độ 0 của mình, bản năng sẽ đưa ra chiến lược duy nhất còn lại là tìm cách chiến thắng bằng việc công kích về sai lầm của đối thủ.

Tôi tin là chúng ta cần lắng nghe cảm xúc của mình. Trong thảo luận công việc hay khi nhận được những lời khuyên, nếu chúng ta chỉ có cái cảm giác rằng đối tác đã sai, cần dạy cho gã một bài học, hoặc sẽ cứ hành động để cho gã trắng mắt ra, thì nhiều khả năng chúng ta đang bị mắc kẹt ở Cấp độ 3.
Ngược lại, nếu chúng ta (dù không đồng ý) công nhận rằng những điều đối tác nói ít nhất cũng có thể là một khả năng – đó là khi chúng ta ít nhất đã bắt đầu thoát khỏi vùng nguy hiểm. Ta bắt đầu thoát khỏi hiểm nguy ngay khi nhận ra rằng có nguy hiểm.

Năm 2016 đã qua với tôi là một quá trình, khi bắt đầu nó tôi mang trong mình nhận thức nguy hiểm Cấp độ 3. Tôi đã nhận nhiều bài học thất bại để viết được bài viết này, chia sẻ lại đây để những ai đọc được có thể tiến nhanh hơn tới những Cấp độ tiếp theo của mình.

Chúc năm 2017 thành công và hạnh phúc.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s